Bu çalışma, çağdaş Türk dillerinde iddia cümlelerini biçim söz dizimsel yapıları, söz dizimsel-anlamsal işlevleri ve tipolojik özellikleri açısından ele alan eş zamanlı bir betimlemedir. İddia cümlesi, konuşurun bir önermeye ilişkin güçlü iddiasını ve bu iddianın doğruluğuna olan inancını ifade eden yapı anlamında kullanılmaktadır. Bu tür yapılar, çağdaş Türk dillerinde bitimli ekler (ör. Tuv. -ÇIK), ek-fiil parçacıkları (ör. Tuv. iyik) ve tümcesel belirteçler (TT gerçekten, Tat. barıbĭr ‘zaten’, Özb. aslida ‘aslında’, Kaz. ärine ‘elbette’, Tuv. ıynaan ‘elbette’) yardımıyla kodlanmaktadır. Kipsel kategoride değerlendirilen iddia cümleleri, bu çalışma kapsamında sadece olumlu temel cümlelerde ele alınıp irdelenecektir. Bunun dışında kalan iddia işlevli yapılar ise (soru cümleleri, olumsuz cümleler, yan cümleler vb.) başka bir incelemenin konusu olması nedeniyle burada ele alınmayacaktır. Bu incelemede ağırlıklı olarak Tuvaca, Hakasça, Yakutça, Türkiye Türkçesi, Türkmence, Özbekçe, Tatarca ve Kazakça gibi çağdaş Türk dillerinden alınan örnekler değerlendirilmiştir. Böylece Türk dilleri ailesinin farklı kollarına (Oğuz Grubu, Kıpçak Grubu, Sibirya Grubu ve Karluk Grubu) mensup birçok Türk dili bu çalışmada dikkate alınmıştır. Bu çalışmanın amacı, çağdaş Türk dillerinde iddia cümlelerini oluşturma stratejilerini ve bu stratejilerin tipolojisini ortaya koymak, bu yapıları söz dizimsel-anlamsal açıdan karşılaştırmak ve iddia yapıları temelinde çağdaş Türk dillerinin yeni bir dağılımını yapmaktır.

Dünyadaki dillerin hepsinin ağızları vardır. Edebî dilden belli bir derecede farklı olan bu ağızlarda hem ses bilgisi hem şekil bilgisi hem cümle bilgisi hem de söz varlığı açısından değişikliklerin olması doğaldır. Türk dilleri için de aynı durum söz konusudur. Çağdaş Türk dillerinin hepsinin ağızları vardır ve Türkçenin eski dönemlerinde de ağız farklılıkları muhtemelen vardı. İşte o eski Türkçenin ağızlarının bazı özellikleri, Türk dillerinin ortak mirası ve yazılı ilk kaynağı olan Köktürk harfli yazıtlarda da yansıtılmıştır. Çalışmada bu yazıtların içinden Yenisey Yazıtları ele alınıp bunlarda görülen ağız özellikleri fonolojik ve morfonolojik açıdan incelenmiştir. Araştırma sırasında yazıtlarda tespit edilen farklılıkların çağdaş Türk lehçelerindeki durumu yansıtılmaya çalışılmıştır.Abstract All languages in the world have their dialects. It is normal for these dialects to have phonetic, morphological, syntactic and lexical differences from literary language. It concerns Turkic languages too. All the modern Turkic languages have their dialects and they must have had them in the past. Some specialities of these old Turkic dialects were recorded in Old Turkic inscriptionss - their first written source and common heritage. This research was made on Yenisei Inscriptions and its dialects were studied from the point of phonological and morphological perspective. In this research, we tried to investigate signs of dialects in Yenisei Inscription in modern Turkic languages.