Mondros Mütarekesi'nin haksız bir biçimde uygulamaya konulması karşısında diğer bölgelerde olduğu gibi Adana ve çevresinde de Türk ordusunun burayı boşaltmaya başlamasından sonra büyük karışıklıkların çıkacağı, geçici bir hükümetin kurulacağı söyleniyor, bu arada gazetelerde yer alan Adanalıların bazı beyannamelerinde Ramazanoğullarından söz ediliyordu. Bu, var olan karışıklıklardan yararlanmak isteyenlerin bulunduğunu göstermektedir.

Atatürk'ün hayat hikayesine, özellikle tarihi yönden değinen Türkçe'de ve yabancı dillerde oldukça kabarık sayıda kitap, makale ve araştırma yayınlanmıştır. Bunlar arasında, milletler arası edebiyat alanında ün yapmış olanları da vardır. Biz, bu denememizde bir hayat hikayesini nakletmenin ötesinde Atatürk'ün liderliğini sosyopsikolojik bir olay sıfatıyla analize tâbi tutmayı, sosyoloji ve sosyal psikoloji, patolojinin verileri karşısında adeta bir olay (case) sıfatıyla Atatürk'ün liderliğini, bilimsel ölçülere göre belirlemeyi, olayın böylece teori ve verilere göre analizini yapmayı arzuluyoruz. Böyle bir analizin, duygusal etkiler dışına çıkarak tam objektif ve bilimsel bir tutum içinde yapılması iki yönden güçlük arz etmektedir: Bir kere böyle bir analizin yapılabilmesi, liderlik olgusuna nispetle sosyoloji, sosyal psikoloji, patoloji, tıp, tarih bilimlerine aynı derecede vukufu gerektirdiğinden disiplinler arası bir işbirliğini zorunlu kılmaktadır. İkinci olarak Atatürk liderliği olayının, özellikle bizim neslimize mensup bilim adamları tarafından tam bir objektiflik içinde incelenip belirlenmesi de ayrıca pek güçtür. Zira Atatürk'ün dönemini yetişkin gençler olarak İdrak etmiş ve ona meftun olmuş bir nesil, Atatürk liderliğine karşı sübjektif bağlılık duygulan dışına çıkarak tam objektif olamaz.

Bu yazıda amacımız, Atatürk'ün eğitim politikasının evrensel değerlerini adlandırabileceğimiz şeyin altını çizmek için eğitim reformunu ayrıntılı bir şekilde açıklamak değildir. Muhtemelen "evrensel değerler" teriminin biraz açıklığa ihtiyacı vardır. Bu bağlamda Aristoteles'i hatırlayabiliriz; Politikasında "eğitimin kendisi ulusal bir kaygı olmalı" ve nihai amacının "hem erdem hem de fayda" içermesi gerektiğini açıklayan. Gerçekten de, tarih boyunca eğitimin en büyük endişesinin, toplumun refahı için ihtiyaç duyduğu becerileri sağlamak ve onlara iyi ahlak, insan ve manevi niteliklerin aşılanması yoluyla iyi vatandaşları yetiştirmek olduğunu iddia edebiliriz. insan onuru. Bu iki ana amaçtan ilki eğitimin ulusal amacı, ikincisi evrensel amaç olarak görülebilir. Bu nedenle, ulusal eğitim politikasında yer alacak evrensel değerler, insanlığın ilerlemesi ve medeniyetin korunması için vazgeçilmez olan bu ilke ve niteliklerin geliştirilmesine katkıda bulunan değerlerdir.

Çok geniş kapsamlı olan bu konu 6 bölümde incelenecektir. Birinci bölümde Osmanlı Mülkî İdare Teşkilâtı, Osmanlı Devleti'nin ya¬pısı ile İmparatorluk mülkî idare âmirlerinin nitelikleri ve Milli Mücadelede¬ki tutum ve davranışları üzerinde durulacaktır. İkinci bölümde Mütareke (Ateşkes) sonrası Osmanlı ülkesinin durumu ve kurtuluş arayışları hakkında genel açıklamalar yapılacaktır. Üçüncü bölümde Sivil Direniş Kuruluşları, başka bir ifadeyle Ülkeyi ve¬ya Bölgeyi Kurtarma veya Koruma Demekleri ile Mülkî İdare Âmirleri ilişki¬si ve bazı mülkî idare âmirlerinin faaliyetleri belirtilmeye çalışılacaktır. Dördüncü bölümde görevden uzaklaştırılan vali ve mutasarrıflardan bahsedilecektir. Beşinci bölümde Millî Mücadele'deki faaliyetleri nedeniyle mülkî idare âmirleri hakkında yapılan işlemler açıklanacaktır. Altıncı bölümde günümüzün ve geleceğin idareciliği hakkında çok genel bir değerlendirme yapılacaktır. Daha sonra olayların açıklamalarından çıkan sonuca yer verilecektir.

Osmanlı devleti ile İtiliaf devletleri arasında imzalanan antlaşmadır. 30 Ekim 1918'de imzalanmıştır.

Atatürk'e ait sanılan daha sonrasında Atatürk'e ait olmayan şiirler hakkında yazılmıştır.

Atatürk dönemindeki eğitim sistemi içinde kütüphanelerin rolünü incelemektedir.

Türkiye ve İran'da Batılılaşma" adlı konuşmanın değerlendirilmesi üzerinedir.

Cumhuriyetin kurulmasından bu yana kabul edilen yasalar hakkında bilgi içermektedir.

Mondros Mütarekesi'nden sonra kurulan Müdafaa-i Hukuk Cemiyet¬lerinin ilki olan İzmir Müdafaa-i Hukuk-ı Osmaniye Cemiyeti (İMHOC), diğerleri gibi, yöresel faaliyetlerde bulunmuş ve VVilson'un ortaya attığı 14 maddelik Barış Prensiplerini çalışmalarına meşru bir dayanak olarak seç¬miştir. Bilindiği gibi Birleşik Amerika Cumhurbaşkanı Woodrow Wilson, Birinci Dünya Savaşı'na son verecek barışın temel ilkeleri olmak üzere, 8 Ocak 1918'de, 14 maddelik prensiplerini Kongre'de açıklamıştı. Bunlardan 12. madde doğrudan Türkiye ile ilgili idi ve şöyle deniliyordu. "Osmanlı İmparatorluğu'nun Türk olan kısımlarının egemenliği sağlanacak, fakat Türk olmayan milliyetlere muhtar gelişme imkânları verilecek. Çanakkale Boğazı devamlı olarak bütün milletlerin gemilerine açık olacak ve bu, mil¬letlerarası garanti altına konacak" . Müdafaa-i Hukuk Cemiyetlerinin kon¬gre ve yayınlarında, zaman zaman bu maddeye atıfta bulunulduğunu görmekteyiz.