2124 sonuç bulundu
Uygulanan Filtreler
  • Türk Dil Kurumu
Yayınlayan Kurumlar
Yayın Yılı
Yazarlar
Anahtar Kelimeler

-van EKİNİN YAPISI

Türk Dili Araştırmaları Yıllığı - Belleten · 2006, Cilt 54, Sayı 2 · Sayfa: 41-50
Çağdaş Türk dili alanında, Oğuz grubundan olan Türkiye Türkçesi, AzerbaycanTürkçesi ve Türkmen lehçesinde tespit edilen -van (~ -pan~ -baŋ) eki, Türk dilinin eklerdüzenine sayılı türemeler vermiştir. Nitekim, günümüz Türkiye Türkçesinde -gerekağızlarda gerekse yazı dilinde- kullanılmakta olan yayvan'la bu sözün AzerbaycanTürkçesi ve Türkmence biçimleri olan yaypan ve yaybaŋ, taşıdıkları ekler bakımındangöze çarpan türemelerdir. Fiilden isim yapan -van (~ -pan~ -baŋ) eki, pekiştirmelifiiller türeten -pa-/-pe- eki ile fiilden isim türeten -ŋ ekinin birleşmesiyle oluşmuştur.

TÜRKİYE TÜRKÇESİNDEKİ SON SES ÜNSÜZ TONLULAŞMASINA ASLİ ÜNLÜ UZUNLUKLARININ ETKİSİ

Türk Dili Araştırmaları Yıllığı - Belleten · 2006, Cilt 54, Sayı 2 · Sayfa: 71-82
Türkiye Türkçesinde kelimelerin son sesindeki ünsüzler, tonsuz ünsüzlerdir. TürkiyeTürkçesinde tek heceli ve sonu tonsuz ünsüzle biten kelimelere ünlüyle başlayan birek getirildiğinde sadece 25 kelimenin son sesindeki tonsuz ünsüzün tonlulaştığı görülmektedir.Bu 25 kelimeyi lehçe ve şivelerdeki karşılıklarını da göz önüne alarakincelendiğimizde, 20'sinin asIi uzun ünlü taşıdığını, 5 kelimenin ise ses yansımalı olduğunutespit ettik. Ayrıca asIi uzun ünlülü olduğu hâlde tonlulaşmada ikili bir durumarz eden "yok" kelimesine de açıklık getirmeye çalıştık.

TÜRKÇEDE *YA- (PARLAMAK) KÖKÜ VE TÜREVLERİ

Türk Dili Araştırmaları Yıllığı - Belleten · 2006, Cilt 54, Sayı 2 · Sayfa: 7-28
Kendisinden türemiş pek çok isim ve fiil bulunan, anlamı için "parlamak, ışıldamak"diyebileceğimiz *ya- fiil kökü Türkçede çeşitli devir ve şivelerde y-'li ve y-'sizolarak kullanılır. y'nin yanındaki vokali daraltma ve inceltme etkisine de bağlı olarakkelimelerin yalduz~ yılduz~ yulduz~ yüldüz~ ılduz~ ulduz gibi değişik şekilleri görülebilir.Meydana gelen isim ve fiiller daha çok *ya- kökünün -l-, -k-, -n-, -p-, -r-, -ş- 'ligövdelerinden türemiş olarak görülmektedir. Ortaya çıkan anlamlar ise "parlamak,yakmak, tutuşturmak, parlak, düzgün, pürüzsüz, yıldırım, ateş, sıcaklık vs."dir.

'AHLÂK-I ALÂÎ'DEKİ 'ÇÜN'LÜ BİRLEŞİK CÜMLE YAPILARI

Türk Dili Araştırmaları Yıllığı - Belleten · 2006, Cilt 54, Sayı 2 · Sayfa: 29-40
"Çün/çü/çünki" cümle başı edatları ile kurulan birleşik cümleler dilimizeFarsçadan girmiştir. Bu makalede, Eski Anadolu Türkçesi metinlerinde çok sık rastlanılanbu yapıdaki cümlelerin Osmanlı Türkçesi dönemindeki durumunu ortaya koymakhedeflenmiştir. Bu amaçla, yazıldığı döneminin dilini iyi bir şekilde aksettireneserlerden biri olan Kınalızade Ali Efendi'nin Ahlâk-ı Alâî'sinde geçen "çün"lü cümleleryapı ve işlevleri bakımından incelenmiştir.