İslam kültüründe acaib türü olarak kabul edilen, hatta Acâibü’l-Mahlûkât türü olarak da bilinen çok sayıda eser vardır. Bunların en meşhuru Zekeriyyâ b. Muḥammad al-Kazvînî (ö. 1283) tarafından kaleme alınan Acâʾib’ül-Makhlûkât ve Garâʾib’ül-Mevcûdât adlı eserdir. Kitabı hazırlarken, o dönem mevcut eserlerden yararlanması yanında rivayetler ve hikâyelerle zenginleştiren Kazvînî, eserini dört mukaddime, iki makale ve bir hatime üzere tertip etmiştir. Eser sonraki yıllarda Farsça ve Türkçe’ye çevrilmiştir. Bu makalede ele alınan el yazması, Muslihuddin Mustafa Sürûrî (ö. 1562) tarafından tercüme edilen Tercüme-i Kitâb-ı Acâib’ül-Mahlûkât adlı eserin kopyalarından biri olup bugün Oxford Üniversitesi Bodleian Kütüphanesi’ndedir (Ms. Turk D. 2). Resimlerinin üslubundan anlaşılacağı üzere 17. yüzyılda hazırlanmış eserin, İstanbul Topkapı Sarayı Kütüphanesi (A. 3632) ve Londra British Library’de (Or. 7894) benzer üslup ve kalıplarla 16. yüzyılın sonunda hazırlanmış resimli iki nüshası daha vardır. Oxford Bodleian el yazmasında müstensih ismi ve istinsah tarihi bulunmamaktadır. Yazma, en az 6 kez el değiştirerek en son 1889 tarihinde Bodleian Kütüphanesi’ne geçmiştir. Eserin sayfaları eksiksizdir, ancak cildi özgün değildir. 159 varak olan eserde toplamda 147 resim ve 10 diyagram bulunmaktadır. Genel anlamda metne uyumlu olarak canlandırılan resimlerde, daha önce kullanılan kalıplar da tekrarlanmıştır.

Bu makale Londra British Library’de (BL)Or 7354 numarasıyla kayıtlı “Kelile ve Dimne” başlıǧı ile yirmi yedi varaktan oluşan ve içinde dört adet resim olan kısmi bir Osmanlıca yazmayı inceler. Kelile ve Dimne İslam dünyasında çok popüler olan bir hikâye kitabıdır. Makale eserin BL dışında üç ayrı koleksiyona daǧılmış sayfa ve resimlerini tespit eder ve Kelile ve Dimne metniyle karşılaştırarak sayfaları sıraya dizer. Bu eser yirminci yüzyılın ilk yirmi yılında British Library, Boston Museum of Fine Arts, Bibliothéque Nationale de France ve Bibliothèque Universitaire des Langues et Civilisations (BULAC) koleksiyonlarına daǧılmıştır. Meşhur sultani yazmalardan Nusretnâme (TSMK H. 1365) ve Tarih-i Hind-i Garbi (BDK 4969) ile sayfa süslemesi ve nesih hattı açısından karşılaştırıldıǧında, eserin orjinal olarak 1580 ya da 1590’larda Babüssaade Gazanfer Aǧa aracılıǧı ile Osmanlı padişahı III. Murad ya da III. Mehmed’e sunulmak için hazırlanmış olabileceǧi kuvvetli bir ihtimal olarak öne çıkar.